Przewóz okazjonalny – definicja, rodzaje i wymagania prawne

Co to jest przewóz okazjonalny? Definicja i charakterystyka

W przepisach ustawy o transporcie drogowym pojęcie „przewozu okazjonalnego” odnosi się formalnie do transportu drogowego osób. W praktyce jednak używa się go potocznie również w branży ciężarowej, najczęściej wobec:

🔹jednorazowych zleceń transportowych,

🔹przewozów realizowanych poza stałymi kontraktami,

🔹transportu realizowanego incydentalnie, np. poza głównym profilem działalności firmy.

Co mówi litera prawa? Zgodnie z art. 4 pkt 11 ustawy o transporcie drogowym:

„Przewóz okazjonalny – przewóz osób, który nie stanowi przewozu regularnego, przewozu regularnego specjalnego albo przewozu wahadłowego.”

W przypadku transportu drogowego rzeczy prawo nie rozróżnia przewozów na „regularne” i „okazjonalne”. Kluczowe znaczenie ma fakt, czy przewóz wykonywany jest w ramach działalności gospodarczej (zarobkowo), jako transport drogowy rzeczy na potrzeby własne czy też nielegalnie, bez wymaganych uprawnień.

Przewóz okazjonalny – kontekst prawny

Transport ciężarowy regulują przede wszystkim Ustawa o transporcie drogowym, Rozporządzenie (WE) nr 1071/2009, Rozporządzenie (WE) nr 1072/2009 (dostęp do rynku międzynarodowego transportu rzeczy), jak również przepisy Pakietu Mobilności oraz Rozporządzenie 561/2006 dotyczące czasu pracy kierowców. Jeśli chodzi o przewóz pojazdem ciężarowym, jak wspomnieliśmy wcześniej, prawo nie definiuje jasno przewozów okazjonalnych. Jednorazowy transport nadal podlega więc tym samym przepisom, co stała działalność przewozowa. Co ważne, nie istnieje uproszczona forma „okazjonalnej licencji” dla przewozu rzeczy i w przypadku transportu poza zakresem wpisu do licencji, mamy do czynienia ze złamaniem prawa.

Przykład ➡️Jeśli właściciel floty wykorzystuje pojazd do prywatnego przewozu rzeczy znajomemu za symboliczną opłatą, może to zostać uznane za działalność zarobkową.

Transport okazjonalny ciężarówką – jakie warunki trzeba spełnić?

Jeżeli właściciel floty chce wykonać incydentalny przewóz rzeczy, musi spełnić pełne wymogi ustawowe. Wytyczne dotyczą także samego pojazdu, który powinien mieć zainstalowany m.in. tachograf inteligentny II generacji.

Jakie wymagania formalne i techniczne do przewozu okazjonalnego?

Zasady dla kierowców ciężarówek

Kierowca realizujący „okazjonalny” przewóz rzeczy musi spełniać wszystkie wymagania przewidziane dla zawodowego transportu drogowego. Oznacza to konieczność posiadania prawa jazdy odpowiedniej kategorii C lub C+E, w zależności od rodzaju pojazdu i zestawu. Niezbędne jest również ukończenie kwalifikacji wstępnej albo szkolenia okresowego, a także posiadanie aktualnych badań lekarskich i psychologicznych.

Kierowca zobowiązany jest do bezwzględnego przestrzegania norm czasu jazdy, przerw i odpoczynku określonych w przepisach unijnych oraz do prawidłowego używania tachografu. Każdy przejazd musi być odpowiednio udokumentowany (w przypadku transportu międzynarodowego podstawowym dokumentem przewozowym jest list CMR).

Aktualnie w przewozach międzynarodowych pojazdy objęte przepisami Pakietu Mobilności muszą być wyposażone w inteligentne tachografy II generacji, które umożliwiają m.in. zdalny odczyt danych kontrolnym służbom. Brak wymaganego urządzenia lub jego nieprawidłowa obsługa może skutkować poważnymi sankcjami finansowymi.

Przewóz nocny – obowiązki i ryzyka

Transport nocny w branży ciężarowej jest zjawiskiem powszechnym, zwłaszcza w przewozach długodystansowych i międzynarodowych, jednak wiąże się z dodatkowymi wyzwaniami operacyjnymi i bezpieczeństwa. W godzinach nocnych wzrasta ryzyko zmęczenia kierowcy, co bezpośrednio wpływa na czas reakcji i koncentrację. Dodatkowo zwiększa się prawdopodobieństwo kolizji ze zwierzętami oraz występują trudniejsze warunki widoczności, szczególnie podczas manewrów załadunkowych i rozładunkowych.

Z tego względu szczególnego znaczenia nabiera ścisłe przestrzeganie norm czasu pracy i właściwe planowanie przerw. Przekroczenie dopuszczalnego czasu jazdy, nawet w przypadku jednorazowego zlecenia, skutkuje karami administracyjnymi zarówno dla kierowcy, jak i przedsiębiorcy, a w skrajnych sytuacjach może wpłynąć na ocenę dobrej reputacji przewoźnika.

Czy możliwy jest przewóz okazjonalny bez licencji?

W przypadku transportu ciężkiego każdy przewóz drogowy rzeczy wykonywany w celach zarobkowych wymaga licencji wspólnotowej lub zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego wraz z wypisem z licencji. Natomiast istnieją wyjątki, w których przewóz może być realizowany bez licencji transportowej, głównie w ramach przewozu na potrzeby własne (niezarobkowego).

Najczęstsze wyjątki, w których przewóz okazjonalny bez licencji jest możliwy i warunki, jakie należy spełnić:

1. Przewóz na potrzeby własne (transport niezarobkowy):
   🔹Przewóz nie jest wykonywany w celach zarobkowych.
   🔹 Przewożony towar należy do przedsiębiorcy – jest jego własnością lub został przez niego sprzedany, kupiony, wynajęty, wydzierżawiony, wyprodukowany, wydobyty, naprawiony.
   🔹 Przewóz jest pomocniczy wobec głównej działalności firmy (np. firma budowlana przewozi własną koparkę lub materiały budowlane na budowę).
   🔹 Pojazd prowadzony jest przed przedsiębiorcę lub jego pracownika.
   🔹Firma nie świadczy usług transportowych na rzecz innych podmiotów.
   Ważne❗W przypadku przewozu na potrzeby własne niezbędne jest zaświadczenie na przewozy drogowe na potrzeby własne wydane przez starostę oraz spełnienie warunków dotyczących czasu pracy kierowcy, a więc również tachografu (jeśli pojazd powinien mieć go w wyposażeniu).
2. Przewozy całkowicie prywatne (niezwiązane z działalnością):
   🔹Pojazd prowadzony jest przez osobę fizyczną, która przewozi własny towar, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie wykonuje przewozy w celach zarobkowych.
   Przykład ➡️ Rolnik przewozi własne płody rolne (często dodatkowo korzysta ze szczególnych wyłączeń).
3. Niektóre przewozy wyłączone ustawowo z obowiązku posiadania licencji jako szczególne przypadki:
   🔹przewozy wykonywane pojazdami o DMC do 3,5 t (choć obecnie w UE część z nich w transporcie międzynarodowym też podlega regulacjom),

🔹przewozy w ramach sił zbrojnych,
🔹przewozy ratownicze,
🔹niektóre przewozy komunalne wykonywane przez gminy.

Przewóz okazjonalny w transporcie rzeczy nie zwalnia z obowiązku posiadania licencji, jeżeli jest zarobkowy. To pojęcie funkcjonuje raczej w transporcie osób. Licencja wymagana jest zawsze w przypadku przewożenia cudzego towaru, otrzymywania zapłaty za transport oraz kiedy transport jest usługą samą w sobie. Wówczas jest to zarobkowy transport rzeczy.

 

Więcej na ten temat przeczytasz w naszym artykule:

Przewóz na potrzeby własne a Licencja Wspólnotowa

Przykład ➡️ Firma posiada własną wywrotkę i chce przewieźć nią piach w miejsce budowy.

✅ Firma budowlana przewozi własną wywrotką swój piach na budowę → brak licencji (potrzeby własne).

❌ Firma budowlana przewozi piach dla innej firmy i wystawia fakturę za transport → wymagana licencja.

✅ Firma produkcyjna dostarcza własny towar do klienta własną ciężarówką (bez osobnej opłaty za transport) → przewóz na potrzeby własne.

❌ Firma „użycza” ciężarówki innej firmie i przewozi jej towar → to już działalność transportowa.

Międzynarodowy okazjonalny przewóz osób

Międzynarodowy okazjonalny przewóz rzeczy w ruchu drogowym podlega odmiennym zasadom niż przewóz osób. Nawet jeśli ma charakter „okazjonalny”, to gdy jest wykonywany w celach zarobkowych lub łączy państwa UE, musi spełniać wymogi przewozowe UE i krajowe. Zasadniczo transport ciężkich ładunków pomiędzy państwami członkowskimi UE wymaga posiadania licencji wspólnotowej wydawanej na podstawie przepisów unijnych (m.in. rozporządzenie (WE) nr 1072/2009). Bez licencji można transportować towary za granicę na podstawie przewozu na potrzeby własne.

Bazując na wcześniej podanym przykładzie, przewóz własny piasku z Polski do Niemiec własną wywrotką jest dopuszczalny i nie wymaga licencji, pod warunkiem, że:

🔹 Towar jest własnością firmy (np. materiał budowlany należący do firmy z siedzibą w Polsce lub Niemczech).

🔹 Transport jest pomocniczy wobec prowadzonej działalności, czyli wykonywany jest w związku z własną podstawową działalnością (np. budowlaną), a nie jest oferowany jako usługa przewozowa innym podmiotom.

🔹 Nie pobierasz opłaty za sam transport, a kierowca jest pracownikiem firmy lub właścicielem, a nie zleceniobiorcą.

Ważne❗ Usługa nie może być wykonywana dla podmiotu zewnętrznego za opłatą, nawet symboliczną. Wówczas będzie to już „transport drogowy rzeczy za wynagrodzeniem”, co wymaga licencji. Oprócz tego, kierowca nie może być zatrudniony np. na umowie zlecenie – jeżeli nie jest pracownikiem firmy, organ może uznać przewóz za transport drogowy, a wtedy trzeba mieć licencję.

Szukasz ładunków z pierwszej ręki lub zaufanego przewoźnika, który dostarczy Twój towar na czas? Znajdziesz ich na Giełdzie Transportowej TIMOCOM, gdzie codziennie trafia nawet 1.000.000 ofert ładunków i pojazdów z 46 krajów Europy.

Zarejestruj się i zyskaj dostęp do innowacyjny funkcji przyspieszających codzienną pracę – TIMOCOM AI, Messenger, Planer Tras, Kalkulator Kosztów i wiele innych.

Dołącz do Giełdy Transportowej już dziś

Źródła: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, jednolity tekst opublikowany w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2025 r. poz. 1490) – oficjalny akt prawny regulujący m.in. definicje rodzajów przewozów drogowych w Polsce, https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2009/1073/2013-07-01/eng