Martwe pole w ciężarówce – gdzie występuje i jak ograniczyć ryzyko wypadku?

Czym jest martwe pole i gdzie występuje?

Martwe pole to przestrzeń wokół pojazdu niewidoczna dla kierującego ze względu na ograniczenia konstrukcyjne, takie jak długość zestawu, brak tylnej szyby oraz wysokość kabiny. Najbardziej newralgiczne miejsca, oprócz tyłu i przodu ciężarówki, to prawa strona pojazdu, gdzie martwe pole może sięgać nawet 10-15 metrów. Im bliżej pojazdu znajduje się inny uczestnik ruchu, tym większe ryzyko, że znajdzie się poza polem widzenia.

Dlaczego martwe pole stanowi realne zagrożenie?

Ograniczona widoczność oraz tzw. martwe pole należą do istotnych czynników ryzyka w wypadkach z udziałem pojazdów ciężarowych, choć w statystykach rzadko występują jako odrębna kategoria. Dane pokazują jednak skalę problemu pośrednio – w Polsce wypadki z udziałem ciężarówek stanowią ok. 6% wszystkich zdarzeń, ale odpowiadają za ok. 16% ofiar śmiertelnych, co wskazuje na ich wysoką ciężkość (Obserwatorium BRD). Podobny trend widoczny jest w Europie, gdzie pojazdy ciężarowe uczestniczą w ok. 4,5% wypadków i aż w ponad 14% wypadków śmiertelnych (European Road Safety Observatory).

Szczególnie niebezpieczne są sytuacje związane ze skrętem w prawo i zmianą pasa ruchu – scenariusze bezpośrednio powiązane z ograniczoną widocznością kierowcy i występowaniem martwych stref wokół pojazdu. O tym i pozostałych najniebezpieczniejszych sytuacjach związanych z martwym polem w ciężarówce piszemy poniżej.

Skręt w prawo

Podczas skrętu w prawo kierowca ciągnika siodłowego traci kontrolę wzrokową nad całą prawą stroną pojazdu. Strefa martwego pola zaczyna się już od około 1–2 metrów od kabiny i rozciąga się do nawet 7 metrów wzdłuż naczepy po prawej stronie – i to pomimo ustawienia lusterka szerokokątnego. Rowerzysta lub pieszy, który znajdzie się w tym obszarze w momencie inicjowania skrętu, pozostaje całkowicie poza polem widzenia kierowcy. Dodatkowym czynnikiem ryzyka jest geometria skrętu. Tylna oś naczepy „tnie zakręt” znacznie ciaśniej niż kabina, co powoduje, że pojazd obejmuje pas ruchu. Wówczas jest on mniej dostępny dla uczestników ruchu jadących obok lub stojących na chodniku – trudno im również przewidzieć, czy zmieszczą się na drodze przy tak wielkim gabarycie.

➡️Z tego względu przepisy unijne (dyrektywa 2014/47/UE i jej kolejne nowelizacje) nakładają obowiązek montażu lusterek krawężnikowych klasy VI, a coraz więcej flot wdraża dodatkowe systemy kamer bocznych z sygnalizacją dźwiękową.

Zmiana pasa ruchu

Pojazdy poruszające się równolegle na wysokości kabiny (czyli w przedziale od około 1,5 m do 5 m od przodu pojazdu) często wpadają w tzw. strefę boczną martwego pola. Lusterka główne i szerokokątne pokrywają tę strefę tylko częściowo, a przy dużej prędkości relacyjnej innego pojazdu okno czasowe na jego identyfikację drastycznie się skraca. Oznacza to, że samochód osobowy wyprzedzający po prawej stronie może nie pojawić się w polu widzenia kierowcy przez całą fazę manewru. Potwierdzają to dane statystyczne – kolizje boczne podczas zmiany pasa to jedna z najczęstszych kategorii wypadków z udziałem pojazdów ciężarowych na autostradach.

➡️Elementy, które pomagają kierowcy podczas zmiany pasa ruchu:

🔹lusterka główne,

🔹lusterko szerokokątne,

🔹systemy wykrywania pojazdów w martwym polu (BSD, ang. Blind Spot Detection).

Ostatnie z wymienionych stają się standardem w nowoczesnych ciągnikach klasy euro VII.

Ruszanie i jazda w mieście

W warunkach miejskich martwe pole stanowi wyjątkowo poważne zagrożenie z kilku nakładających się na siebie powodów. Strefa przednia martwego pola, sięgająca od 1 do nawet 2 metrów przed zderzakiem, sprawia, że niski pojazd lub pieszy stojący tuż przed kabiną może być całkowicie niewidoczny z miejsca. Strefa tylna z kolei, za naczepą, to obszar do 2 metrów, który nie jest objęty żadnym z wymaganych standardowo lusterek. Przy dużym natężeniu ruchu i zmienności otoczenia, uwzględniając sygnalizacje, dostawców w busach parkujących czasem na środku pasa, rowerzystów zmieniających kierunek, kierowca ciężarówki musi jednocześnie monitorować minimum sześć stref obserwacji (przód, tył, dwa lusterka główne, dwa szerokokątne). Trzeba pamiętać przy tym, że każda zmiana sytuacji skraca czas reakcji.

➡️Stąd rosnące zainteresowanie flotowymi systemami kamer 360°, które integrują obraz ze wszystkich stron pojazdu na jednym monitorze w kabinie i umożliwiają reakcję zanim sytuacja stanie się krytyczna.

Strefy martwego pola w pojeździe ciężarowym – orientacyjne odległości

Wartości orientacyjne dla typowego zestawu ciągnik + naczepa o długości ok. 16,5 m. Rzeczywisty zasięg martwego pola zależy od modelu pojazdu, ustawienia lusterek i zamontowanych systemów kamer.

Jak ograniczyć martwe pole – ustawienie lusterek

Prawidłowa regulacja lusterek zmniejsza zakres stref niewidocznych, choć nie eliminuje ich całkowicie. To, na co możemy mieć wpływ to regularna kontrola czystości i stabilności lusterek – zabrudzenia mogą istotnie ograniczyć widoczność, zwłaszcza nocą.

Prawidłowe ustawienie lusterek w celu ograniczenia martwego pola w ciężarówce:

🔹ustawienie fotela i pozycji kierowcy jako punkt wyjścia, 

🔹minimalna widoczność boku pojazdu w lusterku głównym, 

🔹zachodzenie obrazów między lusterkiem głównym a szerokokątnym, 

🔹ustawienie lustra rampowego tak, aby obejmowało obszar przy prawym przednim kole. 

Przeczytaj artykuł i dowiedz się, co powinno znaleźć się w ciężarówce: Obowiązkowe i opcjonalne wyposażenie samochodu ciężarowego

Technologie wspierające widoczność

Rozwiązania techniczne uzupełniają ograniczenia wynikające z konstrukcji pojazdu, jednak żadne z nich nie zwalnia kierowcy z obowiązku aktywnej obserwacji otoczenia. Pełnią funkcję systemu wczesnego ostrzegania, nie autonomicznego zarządzania bezpieczeństwem.

Najczęściej stosowane technologie:

🔹systemy monitorowania martwego pola (radary, czujniki), 

🔹kamery boczne i cofania o szerokim kącie widzenia, 

🔹asystenci skrętu ostrzegający o obecności uczestników ruchu, 

🔹systemy automatycznego hamowania wykorzystujące dane z kamer i radarów. 

Wspólnym mianownikiem wszystkich wymienionych technologii jest to, że działają najskuteczniej jako system wzajemnie uzupełniających się warstw ochrony – żadna z nich w izolacji nie gwarantuje pełnego bezpieczeństwa, natomiast ich kombinacja znacząco redukuje ryzyko w sytuacjach, w których ludzka percepcja zawodzi.

Obowiązki prawne – przykład Francji

Francja wprowadziła obowiązek oznakowania martwego pola dla pojazdów powyżej 3,5 t DMC za pomocą umieszczenia pięciu naklejek „angles morts”. Wymóg obejmuje konieczność umieszczenia oznaczeń informujących o strefach niewidocznych. Standardowo stosuje się pięć naklejek.

Gdzie umieścić naklejkę „angles morts”?

🔹dwie na bokach pojazdu silnikowego (w pierwszym metrze od przodu), 

🔹dwie na bokach naczepy lub przyczepy, 

🔹jedną z tyłu pojazdu lub zestawu.

Naklejki muszą być umieszczone w widocznym miejscu, na wysokości od ok. 90 do 150 cm od podłoża, bez zasłaniania elementów obowiązkowego oznakowania (np. świateł czy tablic rejestracyjnych).

Przepisy weszły w życie 1 stycznia 2021 r., a okres przejściowy zakończył się 31 marca 2021 r. Od tego momentu egzekwowane są kary za brak oznakowania – kara za brak naklejki „angles morts”  to standardowo 135 euro, z możliwością podwyższenia do 750 euro.

Naklejki „angles morts” nie są wydawane przez jeden centralny organ – można je kupić u dostawców akcesoriów dla transportu drogowego, w sklepach specjalistycznych (stacjonarnych i internetowych) oraz u dystrybutorów oznakowania pojazdów. Przy zakupie należy zwrócić uwagę, czy oznaczenie spełnia wymagany wzór określony w przepisach francuskich (format, kolorystyka i piktogram).

Planujesz transport do Francji? Sprawdź zakazy jazdy dla ciężarówek we Francji

Martwe pole w ciężarówce wynika z konstrukcji pojazdu i nie może zostać całkowicie wyeliminowane. Ograniczenie ryzyka opiera się na trzech elementach – prawidłowym ustawieniu lusterek, wykorzystaniu systemów wspomagających oraz świadomości innych uczestników ruchu.

Bezpieczeństwo w transporcie zależy od połączenia wielu czynników, a nie jednego rozwiązania. Dołączając do TIMOCOM Marketplace otrzymujesz dostęp do Giełdy Transportowej TIMOCOM oraz szerokiego wachlarza cyfrowych rozwiązań, ułatwiających i usprawniających pracę w branży TSL.

Przetestuj bezpłatnie pełną wersję Giełdy Transportowej TIMOCOM

Źródła: Rozporządzenie UE 2019/2144 (GSR2), obowiązkowe od 7 lipca 2024